Vrijmetselarij Loge Groot Nederland

Zoals met veel symbolen het geval is, wordt het pentragram gebruikt in vele religies. Vaak met verschillende achtergronden. Wat is er bekend over dit pentagram, hieronder een aantal feiten over dit bijzondere symbool.

Het (priem)getal 5 en het Pentagram;

De geometrische verhoudingen van het pentagram zijn volgens de Gulden Snede, de Fibonacci nummers etc. Maar hier wil ik verder niet over uitwijden, dus;

3500 voor Chr. werd het reeds gebruikt (gevonden op potscherven) door de Chaldeers in Mesopotamie, in de stad Ur was het een symbool voor de macht en kracht van het rijk.

Ook op Etruskische keramiek komt het symbool veelvuldig voor.

In Egypte stond het symbool voor de ondergrondse baarmoeder. Ook werd in Egyptische graven de sterrenhemel weergegeven met pentagram-sterren.

De oude Grieken noemden het pentalpha; een geometrische compositie van 5 Alpha's.
Hierbij kan nog wel vermeld worden dat de Grieken vrijwel geen symbolische waarde aan hun letters hechten, alhoiewel dat bij veel volken wel in zwang was. Maar bepaalde Griekse letters zijn een symbool geworden; Gammadion, Alpha-Omega bv.

De Hebreeuwers zouden het gebruikt hebben als symbool voor de Waarheid en voor de Pentateuch; de 5 boeken van Mozes, die samen de 'Thora' vormen in het Oude Testament.
(Verkeerd gebruik is overigens de benaming; zegel van Salomon, want dat is nl het hexagram; de twee driehoeken door elkaar.)

Het Signum Pythagoricum was het teken van de Pythagoreeers.
Het singum salutatis was het teken van de gezondheid, dit van de godin van de gezondheid Hygeia, waardoor het teken ook wel gebuikt werd met de woorden signum Hygeae.

Voor de Gnostici was het een symbool voor de Vlammende Ster.

De druiden zouden het als symbool voor de godheid hebben gebruikt.
Het Pentagram stond bij hen ook bekend als de dru(i)denvoet, de merrievoet (van de nachtmerrie). Deze zijn in het Alpengebied op rotstekeningen te zien, met een onheilafwerende betekenis, zoals aannemelijk wordt uit het feit dat dit symbool vaak werd aangetroffen met christelijke en genitale symbolen.

In de rituele magie had het zo ook zijn betekenis, bv als banteken.
In het latijn ook wel bekend als het Pentaculum.
Veelal later gebruikt met de punt naar boven om de witte magie aan te duiden en met de punt naar beneden gericht om de zwarte magie aan te duiden.
In het laatste geval werd er in latere tijden vaak een satanische bokkenkop ingetekend, in het eerste geval een mensengedaante.


De eerste afbeelding van het pentagram met bokkenkop stamt uit de 19-e eeuw, een zoon van een schoenmaker (die later in zijn leven voor korte tijd vrijmetselaar was!), de in 1810 geboren franse katholieke abt Eliphas Levi Zahed (pseudoniem van Alphonse Louis Constant) maakte een tekening van een pentagram met bokkekop van Baphomet.
Deze abt hield er een aparte levensstijl op na, kreeg oa twee kinderen bij een meisje van 16, die beide jong stierven. Daarnaast publiceerde hij verscheidene teksten.
Hij was meer transcedentalist dat mysticus.
Zijn :"Dogma et Rituel de Haute Magie" wordt vooral door occultisten gewaardeerd.
Levi was zoals eerder genoemd dus kort vrijmetselaar, zijn vrienden Fauvety en Caubet, beide lid van het groot Oosten Frankrijk vroegen hem, hij werd op 14 maart 1861 in de Loge Rose du parfait Silence ingewijd.
Caubet was daar de voorzittend meester, bij deze ceremony waren een flink aantal broeders aanwezig.

Levi hielddaarna een korte speech en vermelde tot grote verwondering van zijn toehoorders (vrij vertaald);

" Ik kom U Uw verloren tradities brengen, de exacte kennis van onze tekens en symbolen en aldus U het doel tonen waarvoor U Uw organisatie hebt opgericht."

Vervolgens demonstreede hij de samenhang tussen kabbala en de vrijmetselarij die er veel van geleend had, maar niemand geloofde hem, dus die les mislukte.
Uiteindelijk sloot zijn moederloge de deuren, nadat Caubet protesteerde tegen de intriges van Prins Murat; de Groot Meester van de orde.
Later heroopende de loge opnieuw de deuren en Levi kreeg zijn meestergraad op 21-8-1861, een maand later wed hij op het matje geroepen bij iemand die meer wilde weten, een conflict volgde en Levi verliet de loge (en in 1864 de orde?). Caubet probeerde hem nog over te halen terug te komen, maar daar gaf hij geen gehoor aan.

Nota bene Albert Pike, de zo bekende vrijmetselaar en maconnieke schrijver, greep graag terug op de teksten van deze Levi, schijnbaar kritiekloos qoute en reproduceert hij uit diens teksten. de authoriteit lag voor Pike dus bij Levi en die had geen autoriteit en zo kwamen teksten als:

"Hierogliphically to express this law of prudence, they gave their mercury, personified in Egypt as Hermanubis, a dog's head; and to their Sulpher, represented by the Baphomet of the Temple, that goat's head which brought into such disrepute the occult Mediaeval associations."

en bijvoorbeeld ook:

"The Gnostics held that it composed the igneous body of the Holy Spirit ; and it was adored in the secret rites of the Sabbat or the Temple, under the hieroglyphic figure of Baphomet or the hermaphroditic goat of Mendes."

voor in Pikes maconnieke schrijfwerk.

Uiteraard greep Leo Taxil ook op dit element terug, in zijn 'verradersschrift'.


Het pentagram met de punt naar boven staat ook symbool voor de zomer, met de punt naar beneden duidt het de winter aan. Het is dus draaibaar als een wiel.

Abraxas-amuletten bevatten vaak het pentagram

De Middeleeuwse Christenen zagen in de 5 kruizen in de altaarstenen de 5 wonden van Jezus. In de Bijbel komt voorst nog voor dat Jezus met 5 broden 4000 mensen spijzigd. Daarbij zou de gesloten vorm van het Pentagram een verwijzing zijn naar het Alpha en Omega-symbool; het verknopen van begin en einde in Christus.

Maar in de Middeleeuwen zag met het getal 5 ook in de natuur terug; bv de 5 voudige bloem (pruimenbloesem) was een gelukssymbool. Maar men zag in de 5 kroonblaadjes van vele bloemen ook een symbool voor de 5 zintuigen van de mens.
Ook toen zag men in deze eindeloze knoop een symbool van de Waarheid en als bescherming tegen demonen geschikt.

Het werd voor persoonlijk bescherming gebruikt, maar ook om deuren en ramen te bewaken. Een oude Engels volkslied "Green Grow the Rushes, O!" verwijst hiernaar met de regel "Five is the symbol at your door".

Keizer Constantijn (wiens moeder Christelijk was, hijzelf niet, hij was aanhanger van de Mithras-ritus, waarbij de 'geboorte van de zon' werd gevierd) gebruikte het pentagram als amulet, samen met het chi-rho symbool, beide kwamen ook op zijn zegel voor.
De Christelijke machtshebbers hebben via Constantijn hier kerstmis als geboorte van Jezus van gemaakt, op het concili van Niceae 'anno domini' 325. De God van het Licht werd geboren rond 25 december.Jezus zou overigens niet op die dag geboren zijn, maar waarschijnlijk rond 6 of 7 april. Die datum werd vervroegd naar de geboortedag van de zon, maar de Oosters Orthodoxe kerk viert haar nog steeds op de 6e, maar dan in januari.
Vandaar ook de benaming; ster van Bethlehem.
Sosms wordt dit met planeet Venus verward, aangezien Venus, vanaf de aarde gezien (als ochtendster) in veertig jaren en drie dagen een pentagramvormige baan om de zon heeft. Maar voor zover ik weet is er verder geen verband tussen Venus en het Pentagram. Wel is er een link tussen Venus en Kennis, want wie de beweging wist van Venus beschikte over de nodige informatie mbt de seizoenen; wanneer te zaaien en te oogsten bv. Deze kennis was vnl voorbehouden aan de priesters. Symbool hiervoor was de hondsroos (5 bladige roos, die zich voort kan planten zonder bestuiving van een andere bloem) ook symbool voor de opstanding en de maagd die onbevlekt ontvangt.

De Kelten zouden het pentagram gebruikt hebben als symbool ter ere van de onderaardse (oorlogs)godin Morrigan, die zelf met een raaf wordt afgebeeld, veelal ook met doodskop en een Vlammend Zwaard.
Maar de zonnegodheid Gwain droeg het pentagram ter ere van haar op zijn bloedrode schild; de on-onderbroken lijn van het penatragm zou bescherming bieden.

In de Legende van Sir gawain en de Groene Ridder, komt het pentagram in goud voor als (negatief) relief op zijn schild; het zou de 5 ridderlijke deugden symboliseren.
Tolkien schijnt hier een enorm goede vertaling van te hebben gemaakt die het oude engels geen geweld aan heeft gedaan. Online vind ik die niet, maar wel een andere, recente vetaling uit '99, zie vanaf pagina 22 : http://alliteration.net/gawain_weston.pdf

De Katharen gebruikten in Ariege, het zuiden van frankrijk diverse grotten, in een daarvan was een vijfhoek uitgehakt, de kandidaat ( die veelal reeds een traject van 4 jaar achter de rug had) moest daarin plaats nemen, de ledematen en het hoofd in de punten plaatsend. Hierna kon de door een bijzonder ritus ingewijde, als volmaakte/ parfait de wereld in gaan, met een nieuwe taak, vanuit een andere bewustzijnsstaat die hem onaantastbaar maakte.

In het Hermetiek werd grafische symboliek erg belangrijk; het concept van de mens als microcosmos, analoog tot de macrocosmos, het grotere universum van de geest en elementaire materie is deel van een tradioneel occult leersysteem, zowel in westerse als oosterse filosofieen. Uiteraard speelt dit een belangrijke rol in de alchemie.

Hier komt men nl met de 'vijfde substantie; de quintessens. De 4 elementen (vuur, lucht, aarde, water; rondom geschaard, opeenvolgendin dichtheid) verborgen in hun midden het 5e element, bekend als de quinta essencia, de kwintessens of Azoth.
Deze werd weergegeven door een pentagram; datgene wat een cirkel exact verdeelt, het vertegenwoordigt aldus de microcosmos; het individu dat het gehele universum in zich draagt.
Het is de Absolutie Essentie van iets en als gevolg hiervan werden vele alchemische produkten, medicijnen ed kwintessent genomend, mn die stoffen die gedestilleerd zijn (bv de geest van wijn; Cognac!).
Destillatie is van belang, omdat het de materie van de geest en ziel scheidt.

Isaac newton schreef vele eeuwen later eens; een kwintessens is een spiritueel, penetrerend, doortrokken en onbederfelijk iets, dat opnieuw uit de 4 elementen komt bovendrijven wanneer zij aan elkaar gebonden zijn.

Paracelsus beschouwde het als het extract van de elementen, hun onbederfelijke eeuwige substraat.

Manfred Junius noemde het 'de oorsprong en het doel van alle dingen'.

De quintessens is ook de drie-eenheid in alles, het is de ziel en de geest in de materie.
Het is tevens het zout, dat het in staat stelt dmv de 4 elementen naar boven te komen. het is de goddelijkheid in alle dingen, ook de innerlijke zon waarin alle dingen hun ware identiteit vinden.

De alchemisten hadden er dan ok nog meer namen voor;clavis philosophorum (sleutel van de filosofen / sleutel tot de filosofie?), substantia coelestis (kinderkamer van de wereld, hemelse substantie) de universele geest, de eeuwige bron, moeder der wateren en Mercurius.

Het pentagram werd gebruikt door Henry Cornelius Agrippa Von Nettesheim, geboren in Cogne, 14 september 1486. (Bij de romeinen werd een kind dat met de voeten het eerst geboren werd Agrippa genoemd, gebruikt en verklaard door Aulus Gellius )
Hij werd een geleerde en ging in 1506 naar parijs, alwaar hij door de daar vele aanwezig mystici als leider werd geprezen.
Met hen richt hij het Rozenkruizers broederschap in Parijs op. Hierna volgt een zeer spannend leven, waarbij hij meerdere malen op een haartje na aan de dood ontsnapt in oa Frankrijk, Spanje en Italie.
Hij publiceert zijn 'Occulte Philosopie' in 1538, er was slechts 1 engelse vertaling van (pas in 1651). Hij verdedigde met verve zijn titel als Magier, niet als zijnde tovenaar, maar als een wijze man, een priester en een profeet.
De Inquisitie was absoluut tegen publicatie zijn Occulte Philosophie, ondanks het feit dat hij eerder als theoloog had gewerkt onder Paus Julius II. Cornelius was een tijdje werkzaam als arts, kwam nog in de cel terecht voor schulden, trouwde 3 maal en stierf op 18 februari 1535 in Grenoble.

Het getal vijf is de 'pentèkostè' die boven de hoofden der discipelen vlamt op de pinksterdag. Het is het symbool van de Heilige Geest, het tot volle wasdom gekomen eeuwigbarende principe [...] Van de geestelijke krachtmiddelpunten in deze wereld wordt voortdurend een vijfvoudige stroom van kracht uitgezonden[...] Het Pad van Christus volgend, de eis van het gnostieke christendom vervullend, zal de mens eenmaal de nieuwe aarde, de nieuwe levensgemeenschap opbouwen als een concrete werkelijkheid.''
(J. van Rijckenborgh, De roep van de Rozenkruisers Broederschap, Rozekruis Pers, Haarlem, 1985)


In de VM is de hoek van de passer 72 graden, overeenkomstig met de geometrische verhoudingen in het pentagram. Ook al zie je her en der volkomen anderen graden gebruikt, maar het gaat om de 72graden. En de vrouwelijke variant van de VM in de USA heeft het als embleem en komt terug in de naam ; Eastern Star.
Elke punt zou dan verwijzen naar een bijbelse vrouwelijke heldin. (??)

Het pentagon bevindt zich in het centrum van het pentagram, beschermd(e baarmoeder) door 5 punten.

In 1940 is het Gerald Gardner die het pentagram als vorm 'adopteert' met de twee punten naar boven, als verwijzing naar de tweedegraads ritus in het nieuwe, neo-paganistische Wicca (moderne hekserij).
De kus daarbij behorende, de zgn Wicca-kus is 5 voudig; de voeten, de knieen, ter hoogte van de baarmoeder, borsten en de mond 'zijn gezegend'.
De derde graads ritus kent het pentagram met de ene punt omhoog.

Vanaf de jaren '60 draagt men dit, in de veronderstelling getooid te zijn met een antiek heksensymbool.

Een 'open' pentagram dragen vraagt oplettendheid voor de 'stekels', soms bevindt zich een cirkel buitenom; beschermend, omvattend, maar ook symbolisch voor de eeuwigheid en de doorgaande beweging, zonder die beschermende rand staat het open pentagram ook voor confronterend en de punten tegenkomend, leerzaam, de spirituele reis die de mens aflegt, door alle tijden, evolutie.
Ook is er variatie in de 'bovenste' kruizende lijn en de onderste, dit hangt samen met de elementen bij die lijn, bv aarde-mannelijk, water-vrouwelijk.

Een punt neer en twee omhoog staat ook symbool voor de geest nog onder invloed van de materie, het vleselijke. Andersom heerst de geest over de materie.
Hier kun je ook een link leggen naar het schootsvel in de VM, waarbij de driehoek voor de geest zou kunnen staan en het vierkant voor de materie; de fase's vanmaterie boven eenhied, via twee-eenheid, naar geest boven materie zou je ook daarin weerspiegeld kunnen zien.

In de tarot komt het pentagram voor ipv de munten/stenen of kristallen.

Er is voor zover bekend geen verband tussen het pentagram, de kruisridders en hun vermeende aanbidding van Baphomet.

Baphomet (bæ ·fomet). [a. F. Baphomet; cf. Pr. Bafomet, OSp. Mafomat.] a. A form of the name Mahomed used by mediæval writers. b. Alleged name of the idol which the Templars were accused of worshipping. (According to l'Abbé Constant, quoted by Littré,1 this word was cabalistically formed by writing backward tem. o. h. p. ab., abbreviation of templi omnium hominum pacis abbas, 'abbot' or 'father of the temple of peace of all men.') Hence Baphomet·ic a.
1818 Hallam Mid. Ages (1872) I. 140 Baphomet is a secret word ascribed to the Templars. 1855 Milman Lat. Chr. _VII._ xii. ii. 278 The great stress .. in the condemnation of the templars is laid on the worship of Baphomet. The talismans, bowls, symbols, are even called Baphometic. 1831 Carlyle Sart. Res. II. vii, My Spiritual New-birth, or Baphometic Fire-baptism.
Oxford English Dictionary, Oxford: Oxford University Press, 1984 (23rd Printing) p. 659.

Niet al te lang geleden, in 1966, begon Anton La Vey in Amerika met de Satanskerk en de bijbehorende satansbijbel, alwaar hij teruggreep op het pentagram van Levi, wat het officiele logo werd.

Goethe- Faust
Mefisto wil Faust verlaten, maar wordt tegengehouden omdat op de deur een pentagram staat afgebeeld, dit doet denken aan het gebruik op de deur, maar ook aan de continuerende lijn in het pentagram, dat waar een kracht uitvoortkomt, dit zo is, omdat ze erin terugstroomt.

Mefisto : "Tja, ik zou mij graag op weg begeven, alleen er is een kleine hindernis: daar bij de drempel, dat pentakel.''

Faust :"Ai! Pijnigt jou mijn pentagram? Vertel eens hellekind, was dit obstakel er al niet toen je binnenkwam?''

Groot-nederland.org kan niet aansprakelijk gesteld worden voor de inhoud van deze website en eventueel onjuiste informatie op deze website. Alle hier aangeboden informatie wordt u aangeboden zonder enige garantie van correctheid, zowel in uitdrukking als in aanduiding.