Vrijmetselarij Loge Groot Nederland

Inleiding Symposium tgv 250-bestaan van de Vrijmetselarij gehouden in de Sint Cathrijnekerk te Brielle 5 oktober 2006

Hedenavond zal ik trachten de sfeer van schijnbare geheimzinnigheid die rond de Vrijmetselarij hangt op te heffen. Met die sfeer is voor ons Vrijmetselaren iets bijzonders aan de hand; aan de ene kant willen wij veel mensen deelgenoot maken van onze gedachtewereld terwijl wij aan de andere kant onze geheimen vasthouden die in wezen niet geheim zijn.

Zijn wij geheim?

Waar wij gevestigd zijn vindt U in ieder telefoonboek. In iedere openbare bibliotheek kunt U informatie over de Vrijmetselarij vinden terwijl in de speciale boekhandel ritualen kunnen worden aangeschaft. Per computer kunt U van alles vergaren en downloaden, maar bedenk: “ veel weten maakt nog niet gelukkig”! Later zal U blijken dat de inwijding een hoogst persoonlijke belevenis is en dat het element verrassing een essentiële waarde en verdieping aan de beleving toevoegt.

Ons geheim, volgens ons rituaal alleen te geven aan hen die het reeds kent, is de broederschapsgedachte die ons allen bindt en die tegelijker tijd niet beperkt is tot alleen die Broeders. Wij willen door middel van dat geheim een weg wijzen en bijdragen tot de opbouw van een zinvolle, harmonische en individuele levens- en wereldbeschouwing.

“Leven en wereld doen zien als een te voltooien bouwwerk”.

Vrijmetselarij roept op tot die arbeid aan zichzelve hetgeen een zeer zware opdracht is.
Deze oproep tot die geestelijke arbeid is typische voor het maçonnieke systeem.
Boven iedere logedeur staat geschreven “Ken U zelve”. Een ieder met een klassieke opleiding weet dat deze tekst verder gaat met “ En ken U plaats”.

Ouderdom en oorsprong.

In de huidige vorm is de Vrijmetselarij ± 300 jaar oud. Voor die tijd waren er bouwcorporaties actief in Schotland, Engeland, en later ook in Frankrijk en Duitsland. De leden van deze bouwgilden, met een eigen regelgeving, waren in die tijd zeer bevoorrecht ten opzichte van de andere “burgers”. Normaal waren in die tijd de mensen nog horigen en werden door kerk en staat compleet in denken en doen beheerst c.q. in toom gehouden.
Deze gildeleden hadden echter al recht op een uitgebreide opleiding tot vakbekwame bouwlieden, zij genoten van het recht van reizen nodig voor de vakontwikkeling door andere gilde- meesters met als bijkomend voordeel de stimulering van de vrije gedachten en ruimere kennisvergaring. Men maakte soms een tour de France langs de in bouw zijnde kathedralen
Via de geplaatste merktekens op de onderdelen van de bouw kende men de makers daarvan het loon toe of werden hun weduwes en wezen financieel verzorgd. U ziet deze gilden waren bijzonder modern en vooruitstrevend in hun tijd.
Wie sprak er hier over de donkere Middeleeuwen?

De bouwgilden waren rond de Middeleeuwen operatief actief met het maken van grote gebouwen in opdracht van de bouwheer; zij maakten o.a. kerken en kathedralen ter ere van het Opperwezen.
Ruwe stenen werden bewerkt en gemaakt tot rechthoekige of kubieke stenen die naar het plan van de bouwmeester (architect) werden ingepast in het beoogde bouwwerk.
Beelden werden gehouwen uit een steensoort die men free-stone noemde. De bewerker daarvan heette dan ook een free-stone-mason zodat wij aannemen dat de naam Vrijmetselaar hier zijn oorsprong vond.

Aan het einde van de arbeid werd het gebruikte gereedschap veilig voor diefstal of weersinvloeden opgeborgen in een schuur die tegen het bouwwerk was geplaatst. Deze schuur heette the lodge of wel, de Loge. Ook konden de werklieden bij slecht weer in de Lodge een tijdje schuilen of na gedane arbeid wat uitrusten.

Hier hebben zij niet alleen meer vakmanschap opgedaan maar ook zich meer geestelijk verdiept in de diepere geestelijke betekenis van de Kathedraal die zij met elkaar bouwden. De kathedraal kan men zien als een stenen uitdrukkingsvorm van de Bijbel en aldus konden de toen vele analfabeten enige religieuze kennis vergaren. De bouwers hebben in deze prachtige tempels (templum) meer dan uitbundig gebruikgemaakt van de bouw- en lichtsymboliek.
Tevens hebben de bouwmeesters, oude geestelijke kennis zoals getallensymboliek, Pythagorees- denken, alchemie en neo- Platonisme, tegen de dan geldende religieuze Godsdienstige wil van de bouwheer in, in het gebouw verwerkt.
De kerk hield in die tijd met harde hand de kudde op het door haar uitgestippelde pad.

Door toedoen van deze bouwers is gelukkig nog veel oude en waardevolle cultuur van uit het verleden en/of het verre Oosten voor ons bewaard gebleven.

De verandering van operatief naar speculatief.
U begrijpt dat de toen heersende klassen, de adel en de geestelijkheid, onbegrip hadden voor het feit dat andere dan de direct actieve bouwers en steenhouwers de Lodge gingen bezoeken. Deze bezoekers voelden zich aangetrokken omdat zij kennis konden nemen van al datgene dat daar besproken werd en hen andere inzichten verschaften dan die welke door de kerk en staat werden getolereerd.
Nadat de bouwactiviteiten afnamen, door de vele godsdienstoorlogen was het geld op geraakt, is de operatieve bouw over gegaan in de speculatieve bouw; door ons genoemd vrijmetselarij.
Wij gebruiken in onze rituelen veel symbolen en allegorieën die betrekking hebben op het bewerken en toetsen van de stenen die moeten dienen bij de bouw van de Tempel van Salomo.
Deze Tempel is een goed voorbeeld voor de mens en de maatschappij; hoe deze horen te functioneren naar maat en getal waarmee de gehele Schepping is doordrongen.

Na alle Godsdienstoorlogen in Engeland en Frankrijk waren de gewone burgers een en ander compleet zat en gingen op zoek naar “ een religie en leefvorm waarin alle mensen zich in harmonie en eenheid konden vinden”. Men zoekt mede naar de algemene broederschapsgedachte.
Als symbool voor deze harmonie en eenheid van enkelingen werd in die tijd door vele nieuwe verenigingen het beeld van de Tempel van Salomo gekozen hen welbekend uit de Bijbel als een voorbeeld voor het ideaal beeld voor mens en samenleving.
De Vrijmetselarij gebruikt en omspeelt in haar rituelen de bouw aan de Tempel van Salomo.
Zij gebruikt daarbij symbolen en allegorieën ontleend aan de bouw als allusieve hulpmiddelen. Dat wil zeggen met concrete zaken toespelen naar abstracte begrippen.
Als voorbeeld geef ik U: De leerling vrijmetselaar moet met hamer en beitel de ruwe steen(die hemzelf voorstelt) bewerken opdat deze kubiek wordt (na te meten met passer en winkelhaak; het ego wordt kleiner) en zodat deze beter is in te passen in onze tempel, de tempel van levende bouwstenen.
Vrijmetselaren zien zichzelf als een onderdeeltje van deze symbolische tempel die opgebouwd dient te worden met “passende stenen”.

Vrijmetselarij, een West-Europees cultuurverschijnsel, bevordert een levenshouding door middel van de taal der bouw- en/of licht symboliek.

Wij gaan nog even door met de geschiedenis maar hopelijk heb ik U aan de hand daarvan reeds nu al duidelijk kunnen maken waarom de Vrijmetselarij voor de vorming van de mens van grote betekenis is en dat haar leden zeker vroeger en soms nu nog niet van de daken roepen dat zij lid zijn van deze organisatie.
Denk hierbij aan de leiders van totalitaire systemen en de schrijvers van uitgevaardigde banvloeken, deze lieden houden niet zo van vrijdenkers die zich afvragen of hun gedicteerde meningen de waarheid zijn of rechtvaardig t.o.v. de medemens; alhoewel zij met gevangenissen, beul, brandstapel of hel en verdoemenis zeer overtuigd konden zijn.

In 1717 gaan 4 van de voornoemde speculatieve Loges te London samen werken en vormen zo de eerste Engelse onafhankelijke Grootloge. Hierna ontstaan in de loop van de tijd ook in andere landen dergelijke Grootloges. In Nederland dus 250 jaren geleden in 1756.
Op grond van de eisen gesteld in de Old Charges--de Oude Plichten--, een constitutieboek op gesteld in de 18de eeuw door de Schotse dominee James Anderson--, worden deze Grootloges als regulier erkend en kunnen hun leden wederzijds elkaar visiteren en vriendschappelijke banden onderhouden. Er is dus een wereldomspannende broederschap zonder dat daar een wereldomspannende organisatie van Vrijmetselaren aan ten grondslag ligt.

Een Loge is een gewone Vereniging.
Een Vrijmetselaarsloge mag dan wel de erfgenaam van de ambachtelijke loges in de Middeleeuwen zijn; naar Nederlands- recht is zij een normale vereniging ingeschreven in het verenigingsregister volgens het B.W., met een bestuur, goed gekeurde statuten en reglementen, etc,etc,…Omdat de Loges van de reguliere Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden behoren tot een masculiene Orde kunnen alleen mannen op eigen verzoek lid worden die de leeftijd hebben van 21 jaar of ouder.
Voor de goede orde wil ik hier toevoegen dat men na schriftelijke mededeling het lidmaatschap van de Loge en Orde direct kan beëindigen. De loge wordt geleid door een Meester der Loge (de voorzitter), een secretaris, een penningmeester etc.
Het gezag in de Orde berust bij het Grootoosten, de algemene jaarvergadering, bestaande uit de vertegenwoordigers van de verschillende Loges in het land, deze kiezen een Hoofdbestuur voor de dagelijkse leiding van de Orde, het welk wordt voorgezeten door een voorzitter in dit geval te noemen de Grootmeester.

Thans wat meer over de geestelijke kant van de zaak.
Vrijmetselarij is de uit innerlijke drang geboren geestesrichting, die de mens en de mensheid opvoert naar een hoger geestelijk en zedelijk peil.
Zij neemt als grondslag aan de erkenning van de hoge waarde van de menselijke persoonlijkheid, ieders recht om zelfstandig te zoeken naar waarheid, de gelijkheid in wezen van alle mensen en ieders plicht, om met toewijding te arbeiden aan het welzijn van de gemeenschap.

U hoort het goed een ieder wordt vrij gelaten te zoeken naar waarheid. Zijn waarheid. Dit is alleen maar bereikbaar door verdraagzaam te zijn, en liefde tot de medemens te hebben.
Vrijmetselaren streven naar de verdieping van hun geestesleven en streven naar de broederschap der mensen. Veel andere organisaties doen dat ook, maar uniek voor de Vrijmetselarij is, dat dit streven ondersteund wordt door het begrip ARBEID. Arbeid ligt ten grondslag aan onze methode, niet in de vorm van dogmatiek, maar in de vorm van een vast vertrouwen.
De voorwaarde voor toetreding tot onze Orde moet dan ook zijn dat men een vrij man is van goede naam.

De Opperbouwmeester des Heelals.
Ieder mens heeft iets nodig in zijn leven waar hij respect voor heeft, diep respect.
In de vrijmetselarij wordt dat respect gevraagd voor het begrip “ Opperbouwmeester des Heelals”.
Het is een begrip waarin lichtsymboliek en bouwsymboliek zich vermengen.
Het is het symbool voor wat in onze ordegrondwet werd genoemd of omschreven als; de voortstuwende wereldorde, het alles ordenende beginsel.
Vrijmetselarij gaat uit van een vast vertrouwen in de werkelijkheid van een geestelijke en zedelijke, de mens en de mensheid voortstuwende wereldorde.
En door dit begrip, dat zo breed omschreven is, is er volgens onze ideeën voor ieder mens, voor ieder weldenkend mens, plaats in de orde van vrijmetselaren.
Het begrip Opperbouwmeester des Heelals behoeft als symbool geen uitdrukking te zijn van een persoonlijke Godheid, al kan dat voor de individuele vrijmetselaar natuurlijk heel goed het geval zijn.
In het begrip Opperbouwmeester ligt voor de Vrijmetselarij het religieuze beginsel besloten; de vrijmetselaar gelooft in de relatie van de mens met de oorsprong en het doel van al het bestaande.

Hoe werkt men in de Loge?
De loge kent verschillende activiteiten te weten:
Inwijdingen in de loge tot leerling-, gezel- of meester-vrijmetselaar en enkele andere plechtigheden zoals de viering van het Zomer Sint Jan of Winter Sint Jan.
Comparities of instructies in een ruimte genaamd de voorhof.
Comparitie komt van het werkwoord compareren d.w.z. vergelijken dus geen discussies tussen Broeders over een onderwerp of opvattingen geuit in een redevoering of zgn bouwstuk; terwijl twistgesprekken over Godsdienst of politiek in de Loge verboden zijn.
Let wel op het woord TWISTGESPREKKEN.

Waarom zo omschreven is duidelijk; zie mijn betoog over de ontstaansgeschiedenis van de Vrijmetselarij.
Tevens staat in de Ordewet geschreven “ Vrijmetselarij zoekt wat mensen en volkeren verenigt en tracht weg te nemen dat wat de geesten en de gemoederen verdeelt”.
Vergaderingen de loge betreffende als vereniging.

Hier wil ik nog iets zeggen over de inwijding zelf.
Na aangeklopt te hebben wordt de kandidaat voor het vrijmetselaarschap conform een eeuwenoud ritueel uiteindelijk opgenomen in de Broederketen.
Hij moet daartoe een reis ondernemen door de logeruimte, die voorzien is van emblemen duidend op het universum. Tijdens deze reis over de geblokte vloer, embleem voor ons arbeidsveld met vreugde en verdriet, met voor en tegenspoed, maakt de kandidaat zijn levensreis van het Westen naar het Oosten, van duisternis tot Licht.

Tijdens zijn reis, het reizen is belangrijker dan het aankomen, worden hem symbolen met betrekking tot de bouw- en/of lichtsymboliek aangereikt.
Deze symbolen alluderen op dieper liggende begrippen of beelden in de mens, zelfs op die in ons onderbewustzijn. Met de koevoet brengt hij boven wat onder is.
Deze symbolen zijn vaak stoffelijke verbeeldingen van aspecten van de hoogste levensgeest.
Hiermee kan hij zelf de diepere zin van het leven en zijn plaats en taak in de maatschappij en schepping doorvoelen en mogelijk bepalen. Hem wordt toegevoegd “ op U komt het aan”.

Aldus wordt het bewustzijn gestimuleerd zelfstandig te arbeiden aan de opdracht “Ken U zelve…” en leert hij zichzelf “haaksopstellen ten opzichte van zijn medemens en de Opperbouwmeester des heelals.
Hij kan aldus béter mens worden; U begrijpt dat het accent ligt op beter! Een bewust levend mens in een harmonische vredige maatschappij. Maçonniek gezegd: De ruwe steen die kubiek werd en zijn plaats vond in de voorgenomen bouw van de Tempel van Salomo.

Ieder nieuw lid van de Orde beleeft zijn plechtige toetreding op zijn eigen wijze, afhankelijk als hij is van zijn persoonlijke instelling, achtergrond, kennis en opvattingen over de grote levensvragen.
Hij kan concluderend vaststellen: “Een is alles, en alles is Een” en tot een verdere levenshouding komen die omschreven kan worden met: “Leven en wereld zien als een te voltooien bouwwerk”.

Het gebruik van de gemeenschappelijke, niet uit te leggen, symbooltaal schept eenheid tussen de deelnemers met hun verschillende maatschappelijke achtergronden, opvattingen of karakters.
Tevens kunnen met symbolen en rituelen niet in woorden vast te leggen gedachten en gevoelens worden overgedragen.
Een normaal gangbaar taalgebruik zou hier zeker tot een enorme begripsverwarring leiden.

Als ik kom tot een samenvatting, om deze inleiding te beëindigen, denk ik dat de Vrijmetselarij vijf belangrijke uitgangspunten heeft:

Het religieuze beginsel: Het geloof in een kracht, die de mensheid leidt, symbolisch genoemd
“ De Opperbouwmeester des Heelals”. Hoe men dat uitlegt daarin wordt een ieder vrijgelaten.

Het Broederschapsbeginsel: De erkenning van gelijkwaardigheid, feilbaarheid en onderlinge afhankelijkheid van alle mensen.

Het humaniteitsbeginsel: De hoge waarde van de menselijke aanleg en het vertrouwen in de ontwikkeling van de mensheid.

Het zedelijkheidsbeginsel: Het besef van de menselijke verantwoordelijkheid en geloof in de zedelijke verheffing.

Het roepingsbeginsel: Erkenning van ieders plicht te arbeiden aan een eigen geestelijke en zedelijke verheffing en aan het welzijn van de gemeenschap.

De moderne Vrijmetselarij stimuleert een levenshouding die ernaar streeft om in de samenleving weg te nemen wat mensen verdeelt en te bevorderen wat mensen tot elkaar brengt.
Daarbij erkent zij ieders recht om zelfstandig te zoeken naar waarheid en inzicht.

Steeds heeft zij getracht haar idealen uit te dragen aan volgende generaties.

Ik ben ervan overtuigd dat haar boodschap nog niets aan betekenis heeft verloren.

Joop Vos/Rotterdam, 25 September 2006


Groot-nederland.org kan niet aansprakelijk gesteld worden voor de inhoud van deze website en eventueel onjuiste informatie op deze website. Alle hier aangeboden informatie wordt u aangeboden zonder enige garantie van correctheid, zowel in uitdrukking als in aanduiding.